ZEHAZKI

Mokoroakeriak

2005-12-28T08:51:00.000-08:00

Aurreko mezuan irakurri ahal izan dugu Mokoroaren 9. lokuzioa:

9@Zuk erakutsi ziñidan neri' munduan iñor nitzala...\A ti te debo la conciencia de mi personalidad.@9\dlkG\\T929\F236\167

Ezarri dezagun euskara erkide batuan:

Zuk erakutsi zenidan niri munduan inor nintzela.

zeina Gaztelako erdaran honela baita:

Tú me enseñaste/mostraste a mí que (yo) era alguien en el mundo.

Hau ez da:

Zuri zor dizut nire personalitatearen konszientzia/kontzientzia.

Ddios! Beste perbertsolari bat!

Johannes Leizarraga Elkargoa

proba

2005-12-28T02:34:00.000-08:00

1@Aiek-ere jendeak dira... (zoazkie laguntzera!)\También ellas son personas...@1\dlkAN\sdlkiabar\T74\F221\425
2@Munduaren hastetik huneraiño, jendeak jende direnaz-geroztik.\Desde los orígenes de la humanidad.@2\dlkL\\T273\F38\514
3@Asia-n ifinten dute gizakiaren lendabiziko seaska edo azitokia...\La cuna primitiva del Hombre.@3\dlkG\\T143\F29\11
4@Gaitz-erdi' lizarrak bakarrik balira iñorenari zaña edo zarpa erasten diotenak!...Orrelakoak anka-bikotan bai ote diran?...Bai amaika!\(No los hay también entre los "bípedos"?)@4\dlkG\\T1251\F377\46
5@Itz batean esateko' apaiz prestu bat zan; bañan ankabiko danak bá ditugu nork geren akatsak; eta apaiz onena' zakar-xamarra izatea omen zan...\No hay nadie que no tenga su defecto particular.@5\dlkG\\T768\F259\20
6@Zenbat "gaiz-andi", zenbat "putiko", zenbat "bulunba"... bi zangotakoetan!...\(Entre los humanos). N.B. Para apreciar la gracia de todos estos calificativos, habría que leer en su original la historieta de los "Borregos de Panurgo"@6\dlkL\\T735\F132\134
7@Au da millaka kristauk galdetu zutena: (zakurrak nolatan du orrelako sena?)\Miles de personas...@7\dlkG\\T739\F137\151
8@Bá ete da iñortxo, bear dauana Jaunari zelan eskatu ez dakianik?\Habrá alguien que...? Habrá uno tan sólo que...?@8\dlkB\\T125\F296\153
9@Zuk erakutsi ziñidan neri' munduan iñor nitzala...\A ti te debo la conciencia de mi personalidad.@9\dlkG\\T929\F236\167
10@Nik' gizon-irudiari' beñere ez diot agurrik ukatu, ta ez diot ukatuko-ere...\A ninguna persona, sea quien fuere, le niego el saludo.@10\dlkG\sdlkurn\T429\FMS11@"Gizakumeak' arnas uts dira; gizasemeak' gezurti".\N.B. Gizakume: ór-emengo edozein.- Gizaseme: gizon jatorragoa. ( -Nota de Orixe.)@11\dlkG\\T50\F68\103
12@Gizakume bat bear nuan (nere lantegirako).\Necesitaba un operario.@12\dlkG\\T123\F16\35
13@Kontu ona da au' juez batentzat; baita auzo batentzat-bere' barre eginda esateko.\Y para cualquiera...; "para cualquier hijo de vecino", " para todo el mundo".@13\dlkB\\T260\F20\360
14@Iñor bi ez ditezke batu' naikera bat-batez bezain-bestez.\Dos personas.@14\dlkG\\T50\F117\246
15@Ernio-ra begiratuta, ezin antzeman' arriak ala lagunak ziran.\Si eran peñascos o personas...@15\dlkG\sdlkazp\T925\F230\42
16@Zenbat lagun zerate bazkaltzeko?\Cuántos sois?@16\dlkG\\\F217@(Bi lagun datoz an...) -Ez, lagun bat bakarra da: mandoa da bestea\(N.B. Para el léxico, Lagun= persona)@17\dlkG\\\F218@Diru ark baiño geiago balio du lagun bat bakarraren biziak.\La vida de una sola persona.@18\dlkG\\\F16\25
19@Zergatikan ote doaz ainbeste lagun korrika bide-aldera?\Por qué irán tantos a...?@19\dlkGB\sdlkberg\T199\F16\75
20@Neu ta andreaz' amar lagunen arduraz nago kargaurik\Diez personas, incluidos marido y mujer.@20\dlkB\\T91\F16\88
21@Gizona ez dabe egiten bi kanak...\(Al hombre no se mide por la estatura.)@21\dlkB\\T91\F24\301
22@Eztuzu zeren izit: ezen, hezurrez eta haragiz naiz, zu bezala.\Soy de carne y hueso; (no soy un fantasma.)@22\dlkL\\T674\F12923@Giza bakarrarentzat' bost bei naikoak dira, bai!\(Basta y sobra... para una sola persona; bastante tiene con lo suyo!...)@23\dlkG\\\F1024@Bá dakizu, gizontxoa, zein geran gu?... (-Ez nik.)\Sabe Ud., buen hombre...?@24\dlkG\sdlkt\T105\F16\59
25@=Gizona gizon' saskitik-ere=\(Un hombre siempre es capaz de manifestarse tal, aun desde su escondite o anonimato)@25\dlkL\\\F183\14
26@=Gizonak gizona nekhez ezagutzen ohi du=\@26\dlkL\\\F183\14
27@(Zer esan deutsazu ba?...) -Ene semie! Auri da noperak baño geiago jakin-gurea!\Pero hombre!...@27\dlkB\sdlkb\T1202\F343\96
28@Eztozue beingo-beingoan ikusiko Otxandion' neure aitaren seme au!...\Este rato lo veréis por ahí al hijo de mi padre...! (Este rato me veréis por ahí!...)@28\dlkB\\T88\F1\1187
29@Amaika seme eder eroriak dira (alderdi aietan).\Cuánto valiente ha sucumbido!...@29\dlkG\\T617\F69\70
30@Amaren semerik ez da jaio' Joan aiñakorik.\(Entre los nacidos de mujer no ha surgido uno mayor que Juan.)@30\dlkG\\T50\F246\983
31@Gaitz aundi-gabe illak bá ziran amaren seme ederrik, (egun beltz aietan)...!\(Cuánta vida inocente segada en flor!)@31\dlkG\\T934\F261\70
32@Mingain oneko amaen semeak mundu onetan bá dira!... Zer zan jende aren izkuntza gaiztoa!...\Vaya una manera de hablar la de cierta gente!...@32\dlkG\\T881\F203\23
33@"Amaika amaren-semek' an izanen du ostatu..."\Cuántos y cuántos encontrarán allí hospedaje!@33\dlkAN\\\FMS34@Eketak etxok esan...\Yo no se lo he dicho.@34\dlkB\\T92\F16\8
35@Nitaz-bertze bat izan balitz' (etzion barkatuko).\Otro que no fuera yo.@35\dlkL\\T901\F215\1059
36@Jornalero ta nekazariok' atze-aurreak zorrotzak; beste mutillok' zapalda-maillaz kokote eta okotzak.\Esos otros individuos en cambio...@36\dlkG\\T746\F141\76
37@Jauna, bat-onek edo beste-orrek' guzurra esango dau...\O yo, o él, uno de los dos miente. (No es posible que el sí y el no correspondan a la verdad).@37\dlkB\\T92\F16\9
38@Jerusalen-en sartu zan; bañan etzien, ez beren buruetan, ez izanetan' gaitzik egin.\Ni en sus personas ni en sus bienes.@38\dlkG\\T259\F17\326
39@Guk ezteutsegu ezer esan abade diralako: euren buruen kontra eztogu egin.\No contra sus personas.@39\dlkB\\T88\F16\58
40@Bi urliarekin izan det adiskidetasun andia; eta oraindik-ere' batarekikoak bá dirau.\Con dos personas; con dos individuos.@40\dlkG\\T616\F64\488
41@Irureun urte ziran' urlia ura Abade izan zala.\Aquel individuo.@41\dlkG\\T616\F64\585
42@Bana-bertze' lau buru dauzkan familia langile batek 474 libera behar ditu bizitzeko.\Una familia de cuatro personas.@42\dlkBN\\T741\F8\1377
43@Bizkiak dira; batean jaioak.\Nacidos juntos...@43\dlkG\\T271\F241\203
44@Batean jaioak ziran biak.\Eran gemelos; mellizos.@44\dlkG\\\F238\MS
45@Aur jaioperria edo beratxoa' itotzeko perill andian, berekin eratzo oi zuan iñudeak.\Criatura recien nacida o muy tierna aún.@45\dlkG\\T616\F63\81
46@Aurra aurrik bataiatzen denean.\Siendo aún párvulo.@46\dlkAN\\T87\F15\114
47@Aur-denboran bataiatutakoak.\Siendo aún párvulos.@47\dlkG\\T616\F62\68
48@Oraindik bularretan dagoan aurra.\(Criatura de pecho).@48\dlkG\\T303\F1\169
49@Ugatzetakoa zan... (Bularrekoa zan.G)\Era criatura de pecho...@49\dlkB\\T74\F218\352
50@Poztutzen ditu eguzkiaren argiak' titiko seiñak.\Criaturas de pecho.@50\dlkB\\T91\F16\101
51@Haurren eta bulharrekoen ahotik jalgi duzu laudorio ezin-hobea...\De los párvulos y niños de pecho.@51\dlkNL\\T945\F270\78
52@Sei minuturen barnean' bi seme ziren argian... Sabel-aldi bateko bi seme aingeru...' gau ta egun erregutzen daude denondako, zeruan...\Dos parvulitos recién bautizados.@52\dlkAN\\T730\53@Ordurako bá zitun iru aingeru zerura jasota, gure aitak...\Tres hijos parvulitos en el cielo... (Difuntos).@53\dlkG\\T881\F203\18
54@Bataiaturiko ume aiek aurtan il ezpalira' (zer izain ziren gaur?)\Siendo aún párvulos.@54\dlkAN\\T87\F15\118
55@Jaio-berrian ez-ezik gero ta gero-ere' eztaki billatzen, bear duenik.\No ya sólo recién nacido.@55\dlkAN\\T87\F15\44
56@Bularrean ill zaio aurra ama gaxoari.\(Su criatura de pecho). (Siendo aún criatura de pecho).@56\dlkG\\T623\F80\41
57@Erri onetako zar eta gazte guziak, bularreko aurrik-ere utzi-gabe' ill-erazo zituen.\Sin exceptuar ni aun los niños de pecho.@57\dlkG\\T259\F17\218
58@Bularreko aurrak-ere bá zekitek kontu ori...\Lo saben hasta los niños de teta...@58\dlkGB\sdlkberg\T199\F16\71
59@Gonatako umeak-ere bá dakiten gauza.\Hasta las criaturas en mantillas.@59\dlkG\sdlkata\T240\F1060@Oialetako umea dirudi: ez dauka ba txori batek-beste buru.\Parece un chiquillo; una criatura... ("Tiene menos seso que un canario".)@60\dlkB\sdlkeib\T1021\F297\495
61@Ama gazte bat azaldu zitzaigun' bere orpo-gorria besoetan zuala...\Con su criatura en brazos.@61\dlkG\\\F1062@Zazpi-zortzi orpo-gorri baleukaz' elitzateke ulikerietan egongo...\Si tuviera siete u ocho críos...@62\dlkB\sdlka\T74\F212\316
63@Orpo-gorri asko daukeez.\Muchos nenes o críos.@63\dlkB\sdlklemo\T272\F37\171
64@Ogetabi urteko emakume bat' alargun gelditu zan, ume samur bategaz, mutilla bera.\Con un hijo de tierna edad.@64\dlkB\\T88\F42\71
65@Ikusten dek? Oraindik seaskakoa intzala, ainbeste on egin ziana' orixe dek...\Cuando eras aún niño de cuna.@65\dlkG\\T271\F35\116
66@Nere txikitako seaskan arkitzen nintzala uste nuen.\En la cuna de mi infancia.@66\dlkG\\T623\F74\377
67@(Erdu ona! Nozti onakoa dau zure semeak gatx ori?). -Umetati onakoa.\Desde niño; desde su infancia.@67\dlkB\\T261\F23\107
68@Benjamin, am-ordekoaren besoan ibiltzeko adiña egin zanean.\Cuando hubo crecido hasta poder...@68\dlkG\\T259\F17\64
69@Bi oiek begiak argitzen asi ziranerako jaio zan bestea.\Para cuando empezaban a conocer.@69\dlkG\sdlkt\T70\F1070@Sara-k' bere bularrean azi zuen, umea; titia kendu ziòn-artean.\Hasta que lo destetó.@70\dlkG\\T259\F17\34
71@Ibiltzen ez-asi bai-asi dabillen aurrari' ibilliz belaunak gogortzen zaizkio.\Al que escasamente empieza a aprender a andar.@71\dlkG\\T50\F116\246
72@Ainbesteko gogoa ta leia zion Iñigok Olas-ko Ama-Birjiñari' oxta-oxta anken gañean zebillenean.\Cuando apenas se tenía en pie..; cuando apenas sabía andar.@72\dlkG\\T690\F116\201
73@An, gorriak ikusiz, asi zan nire anaitxua, oiñez asi arte.\Hasta que supo andar...@73\dlkB\\T50\F155\11
74@Oiñez ikasten asi-orduko' etxetik aldegin zenduten...\En cuanto aprendisteis a andar.@74\dlkG\sdlkt\T70\F1075@Itxasoan Filipiñeta-rako bidean jaioa' ume-umetan ekarri eben, beren amaren jaioterri onetara, Bilbo-ra.\Lo trajeron muy niño aún.@75\dlkB\\T74\F121\17
76@Txinatarrak, danak' ume-umetatik daroe gerritik dengilizka toixa txiki bat tabakoagaz.\Desde chiquitines.@76\dlkB\\T98\F16\97
77@Txiki-txikitatik, umetatik, "aita" ta "ama" esaten ikasi genduanetik' bata bestearen lagun izan gara...\Desde que aprendimos a decir "padre" y "madre".@77\dlkB\\T74\F120\366
78@Umetxutan' larri egoten da, berbaz ikasi arte.\En la primera infancia.@78\dlkB\\T65\F16\33
79@Ume-umetatik dakar orrek belarri-ona...\Trae desde muy niño...@79\dlkB\sdlkeib\T1021\F297\145
80@Adiña edegi-barik dauka oraindik umeak.\Aún no tiene desarrollada la inteligencia.@80\dlkB\sdlkg\T155\F120\80
81@Guzurra dirudisku' iru arrabete eztauken orrelako umegorrieri ainbeste gauza irakatsi leikeola.\(A unas pobres criaturas que apenas se ven en el suelo).@81\dlkB\\T88\F1\120
82@=Haurrak hazi, nekeak hasi=\(Los verdaderos trabajos vienen a medida que crecen los hijos).@82\dlkL\\\83@=Aurre' eri luzea= (Aurrak' lanik asko ematen amari; luzaro eri dagonak bezela).\(Cuidados prolijos y prolongados que exige de su madre la criatura).@83\dlkAN\sdlkoskoz\T749\F156\76
84@Ekandu-au' txikitatik irakatsi bear lekioe umeai.\Inculcarles este hábito desde pequeños.@84\dlkB\\\F16\89
85@Zu baño aurrago zala' gure onen gisako zulo batean bizi izan zen...\Siendo menor aún que tú...@85\dlkG\\T271\F35\83
86@Aurrak' aurdanik ikasi bear lituke (gauza oriek).\Desde la infancia...@86\dlkAN\\T87\F15\62
87@Umetxu samurrak errez ikasten dabe.\Los niños de tierna edad.@87\dlkB\\T88\F16\10
88@Txikitatik irakatsi zigutèn izkuntza...\De niños.@88\dlkG\sdlkzara\T128\F16\44
89@Nire txiki-alditan bai' erabilten ziran Gabon-zar egunean, San Txilibistro-ren kantak.\En mi niñez. (N.B. "San Txilibistro" = San Silvestre, 31 diciembre.)@89\dlkB\sdlkzean\\F1\696
90@Umetasunean aditutako kontuak dira, seme: gure ezjakiñetik amaika gauza ikasiko zendun, gizajo orrek!\Cuentos de nuestra infancia.@90\dlkG\sdlkt\T70\F1091@Nere txikitako kanta au datorkit burura, eta malkoa begi-ra.\De cuando yo era niño; de mi niñez.@91\dlkG\\T623\F74\545
92@Aurreneko seme biak lurrean agiri etzirala artean' etorri zan ama erri ontara...\Cuando "apenas se veían en el suelo"; siendo ellos todavía muy niños.@92\dlkG\sdlkt\T70\F1093@Neskatxa, lurrean ondo agiri eztiranak...\"Que aún no se ven en el suelo". (Unas chiquillas).@93\dlkB\\T136\F16\34
94@Lurrean agertu-orduko' an joan ziñaten... (Etxetik kanpo...).\Muy niños aún...@94\dlkG\sdlkt\T70\F1095@Ume-askorik etorri banintzan-ere' (gogoan dauzkat garai artako kontuak).\Muy niña todavía.@95\dlkG\sdlkt\T70\F1096@Gu oso umeak giñan, artean...\Eramos aún muy niños...@96\dlkG\\T768\F280\22
97@Lanean guk' ume-askótan ikasi gendun...\Desde muy niñas.@97\dlkG\sdlkt\T237\F1098@Zer "berori"... ta zer perretxiku ustel! Orixe bear genduke! Sapaburua-aiña ez nintzanean ezagutu ninduenak' "berori" eta "Jauna" esatea!...\Cuando era aún un "renacuajo"...@98\dlkGB\sdlkberg\T199\F16\62
99@Semeak ditutzunean' eskola itzatzu haurretik; uzkur itzatzu, eduki azpitik' tipi direiño.\Amaéstralos desde la niñez.@99\dlkL\\T273\F38\88
100@Umetako gauzak gomutaratu.\Recuerdos de su niñez.@100\dlkB\\T92\F16\20

Josu Lavinen hiztegiaren formatua

2005-12-21T02:17:00.000-08:00

desenvolvimiento n
es: avance, evolución, desarrollo
eu: atzinamendu, bilakaera, eboluzio, garapen
desenvolvimiento n
es: libertad, soltura
eu: askatasun, libertate
desenvolvimiento n
es: manejo, habilidad
eu: moldaera, molde, maneiu, trebetasun

Zer iruditzen zaizue?
Neure ikasle batzuen iritziak erabakigarriak izan dira.

J.L.

Ni Olentzaro nauzue

2005-12-20T07:06:00.000-08:00

Anaiarrebok! Nebahizpok! Ni Olentzaro nauzue. Ni Euskal Herri orotako Olentzaro. Ni Olentzaro nauzue: atzoko, egungo eta biharko ophariak dakharzkitzuena.

Atzo sua nerautzuen ekharri, Ortziri ebatsiriko eta nik neuk garesti ordainduriko su biziemaile gori' behin ere iraungi behar ez duzuena.

Egun orhoitzapenaren giltza derautzuet eskaini nahi ukhan, har dezazuentzat, othoi. Hilterat ait zenezate ez utz su bethierekoa, jakintza eta argia ait zenitzate ez itzal ez ilhunt.

Eta opha derautzuet biharko, zuen biharko ongi izaite eta hobeki bizi izaite dohatsu eta zorionezkoa.

Neure gibel behin eta berriz jan izanikoa, neure katea ezin askatuzkoak ez ditzazuela ahantz, urthean barnako zuen joan-jinetan.

Ikhus, ikhas eta ondo entzun. Zer-ere nahi ukhan bait dezazue, hura guzia lorthuko duzue. Non-eta egon bait zaitezte, han ni nauzue zain eta aiduru.

Neuk ardanoa asmatu nuen. Egia duzue, bai! Ardano gorri bizi-phiztaile; bainan albait zintezte ez mozkor eta ez hordi.

Olhak eta ikhatza ere, burdina lant zenezatentzat, neuk irakhatsirik, jakintza aski emanik, Ortziri ebatsiriko su goririk, zuei nerauzkitzuen emanik, zeuek jakin gaberik. Tirikitauki tauki, hauspoak eman hatsa ez dezazuela gal, ez dezazuela alpherrik gal. Ikhas eta irakhats! Ez dezazuela alpherrik gal, zer-ere bait dezazue, zer-ere bait zenezate ardiets eta irabaz.

Nebahizpok! Anaiarrebok! Ni Olentzaro nauzue. Ni Euskal Herri orotako Olentzaro. Ni Olentzaro nauzue: atzoko, egungo eta biharko ophariak dakharzkitzuena.

Orai hemen nauzue, etxeko sutondoko enbor, subil egur eginikoa, zuzi phiztu iratzarria, urthe osoko bero emaile, eta gorri, begi gorri, zuen ama ere ba den gizon antzoko, zuek zeuok egin izanikoa, zuen zeuon baithan etxola jakintzazkoetan amestu gizaki on, on, on nehor ez bezalakorik; giza-gogoak bait ninduen ni eratu eta eredutu, zuek zintzatedantzat jagon, zaint eta aska, arren-eta bozkarioz gainezka jan zintzatedan.

Gabon gauean ezpada Gabon zaharrean, erre nazazue bizitza eman diezadazuentzat, bizitza eman diezazuedantzat, zeren erreaz geroztik bizi bait naiz zuetan, zuek guziotan, nola zuek bizi bait zarete, zuek guziok, ni baithan.

Ez ditzazuela haurrak utz ene itzaltzera, suaren phiztera enseia zaitezte bada, heiek ere ditzaten beren ondorengoak suaren phiztean, jakintza hedatzean, irakhats eta gida bide zuzen arthez makhur gabean.

Lekeitioko uharte San Nikolaosera heldu nintzen aspaldi handixko dela: handik sarthurik eta, mendi aldera joana, hará non aurkhitu bait nituen deus guti zekitenak; itsas ondoko herriak bihotzean ditut eta, maithe ditut bihotzetikan; mendikoek, ordea, ba ziruditen zeharo basa nola egiatan bait dira, basokoak oro, baskoak, al'egia.

Aldi hartan ez Lekeitio ez eta San Nikolaos izenak ez ziren hoik ez eta ere bertze guziak, sua eta euskara ere neuk nerauzkitzuen ekharri eta eman.

Olentzaro nauzue, Euskal Herri orotakoa, zuen bihotzean sua landatzera ethorria, gogoaren phiztea dut hagitz gogokoa, Ortziri laphurturiko su' zuei dohain emana.

Nirekin jaio zineten, jaio mundu huntara, nola mintzoa hala gogoa zuotan nituen landatu, sort litezen geroztikan nitaz ongi erranak: Olentzaro gurea goraipha lezatenak, su gurea nehoiz ere itzal ez lezatenak, haizkoraz mozturiko enbor, subil, adar, suge itxurakoa, suaz bethe ledin, ez ledintzat deusezta, euskaldunak euskaldun irauteko duin-duinak zarete eta.

Mendiak berak baino lehenxeago sorthurik, ni nauzue Olentzaro urthe oro ethorririk.

Ni Olentzaro nauzue: atzoko, egungo eta biharko ophariak dakharzkitzuena.

Itsasoa bera baino lehenxeago sorthurik, ni nauzue Olentzaro zuen gana ethorririk.

Ortziren seme, Gaiaren alhaba, bi-biak nauzue ni, urthe oroz berriztatzen nauzuena zuen bihotz maiz epheletan, noiz-eta ez bait da izaiten bihotz izozturikoetan, ezen mintzoa bera galtzera ez othe duzue utzi, ala?

Euskal Herria zaintzea zitzaitan egokitu, noiz-eta herriak Ortzik bait zituen banatu.

Olentzaro nauzue, ez zaitezte lotsaz eta ahalkez jar, ez eta lokhar, etsaiak bait ditu begiak atzar, zuen aurkha noiz jazar.

Zuen su eta garra diraueno, euskaldunon suharra duzueno, bertzelaka ez zaitezteno, zuekin eduk nazazueno, haizkoraren eta sugearen jaube zareteno, noizean daino nahi ukhan bait dezazue eta orduan daino: bizi izanen zarete, iraunen duzue, izanen zarete. Bainan... nehoiz alda ba zintezte, zaretena izaiteari utz ba zeniezote: dohakabe zuek, dohakabe zuen ondorengoak, dohakabe zuek, dohakabe zuen ondorengoak. Ait zinete behin ere jaio ez izan, ait zinete behin ere euskaldundu ez izan. Opharirik ez bait da izanen, ez eta hitz goxorik, egikhortasun ankherrenean gainti zinatekete abiaturik.

Olentzaro nauzue... ez bertzerik... zeuen athean joka oles oles dabiltzuena.

Ardano gorri, ogi, othoi, ez dietzadazuela ukha, bainan aitzitik egizkidazue eskaini zilharrezko edalontzi eta azpiletan.

Zenbat egun urthe bethek bait ditu bere baithan, hainbat begi eta bat gehiago ditut ez dakhuskizuenak, ethorkizunaren ikhusteko begi zolhi edderrak, joankizunean zoaztela jakin arazi nahian nabila, argiño bat dakhartzuet zuzi phiztu hunetan, argitzeko bide oro zuzen zaramaztenikan, ilhunbetik jakintzazko argi bethierekora.

Zathozte, neska-muthilok, zathozte etxerat, etxe huntan sutondoan bildurikan gaude eta. Hathor, hathor muthil etxerat; hathor, hathor neska etxerat: Ophariez gainezka, intxaur, gaztaina, sagar eta urrez, otzara bethe ophari, otzara bethe lilura derautzuet ekharriko.

Zathozte, bada, etxe gurerat, non-eta aitatxik zer dioen duzuen entzunen;

Olentzarok argia derauku ekharten, Borthutik jaitsirikan suak ditu phizten, Ortziri ebatsirik lasterka dathorku, bere laur zaldiez gurdian khe ta su.

Horrá, horrá gure Olentzaro, zuzia dakharrela gurartera dathor. Ardano eta ogi diogu emanen, haren zuzia hartuz, enborra phizturen.

Herri talde guztia, bildu gara hemen, sua dakharrenari agurra egiten. Urthe oro bezala, Ortziren pottokez, bere gurdian dathor, betheta ophariez.

Ni Olentzaro nauzue. Ni Euskal Herri orotako Olentzaro. Ni Olentzaro nauzue: atzoko, egungo eta biharko ophariak dakharzkitzuena.

Ni Olentzaro nauzue: hogei ta hamar mila urthez lothurik, harkaitzean estekaturik izan nintzen, katea borthitzez, ezin askatuzkoez; arranoak zerautan gibela jaten ohi, behin eta berriz, Kaukasoko mendi hartan Elbrus deritzonean, non Ortzik bait ninduen lothu, zeren basokoei bait nerauen irakhatsi jakintzetan gauza oro.

Untzi itsasokoak neuk asmatu nituen, idiak uztartzen ere neuk asmatu nuen, hala hegaztinen hegaldiek zer duten adiarazten, nola lur pean diren zirrhaida, burdina, zilharra eta urrhea nola ardiets neuk asmatu nituen.

Gizakia maithatzenegi nuelakotz, sua eman neraukolakotz, buztinaz gizakia bera egin nuelakotz, ni neu jainko ttipiaur lothurik, estekaturik izan nintzen: Ortzik ninduen zigortu, azkenik bainan askatu, zuetara nintzen heldu, baskoetarik anhitz euskaldundu, Kaukasoko mendikateatik, katea mendikotik, mendeetako kateatik, Borthuetara, Pyrênaioetara, suzko mendietara.

Agur anaiarrebok! Agur nebahizpok! Sarri nauzue zuekin, ez bait zaituztet ahantzi. Agur ene guztiok! Agur enetxook!

J.L.

Gane garaietan

2005-12-20T05:41:00.000-08:00

Adiskideok,

Ondoko blog behin-behinekoa sortarazi berri dut:

ganegaraietan.blogspot.com

Bertan Federico Krutwig jaunaren GANE GARAIETAN izeneko eleberri inedituaren erdia zuen eskuetara dugu.

Jon Artola adiskideak egin du computerizatze lana. Hilbate batzuetan osoa irakurtzeko aukera izango duzue.

Beharbada, obra honen versione bat egingo dugu Euskara Erkide Batuan sekundo Johannes Leizarraga Elkargoa.

Anitz esker, Jon!

On degigula!

J.L.

galdera

2005-12-20T05:15:00.000-08:00

Adiskideok,

Espero dut formatoa ez galtzea (negrita, cursiva, e.a.)

Ibon Sarasolaren hiztegian honela agertzen da desenvolvimiento hitza:

desenvolvimiento m garapen

Neurean honetara agertuko da:

Edo honela:

1)

desenvolvimiento

n aitzinamendu, bilakaera, eboluzio, garapen

n askatasun, libertate

n moldaera, molde, maneiu, trebetasun

Edo beste modu honetara:

2)

desenvolvimiento, avance, evolución, desarrollo n

atzinamendu, bilakaera, eboluzio, garapen

desenvolvimiento, libertad, soltura n

askatasun, libertate

desenvolvimiento, manejo, habilidad n

moldaera, molde, maneiu, trebetasun

Zein zaizu egokiena? 1) ala 2)?

Bigarren sistema honetan adiera bakoitzari sarrera bana legokioke.

Adeitsuki

J. L.

dezaketen adiskideak edukitzea

2005-12-19T14:40:00.000-08:00

ZEHAZKI hiztegian Ibon Sarasola jaunak beste honelako perla hau eskaintzen digu, zeina bere (ezen ez nire) maisu handi Luis Mitxelena zenari zor daitioke:

influencia sarreran agertzen da ondoko adibideau:

tener (alguien) influencias, dezaketen adiskideak izan (norbaitek)

o sea, tener amigos "que pueden"!

Sinestezina gertatzen zait inor inoiz inon ez agertzea Sarasolaren ideia bikainen kontra.

Ez al dago irakaslerik unibertsitatean, ala?

Euskaltzain guztiak ados al daude?

Mendebalde eta Labayrukoak mutu jaio al ziren?

Beste bat:

inhibicion 1 f inibizio, parte ez hartze
2 PSIK inibizio
3 MED inibizio

Eta nola hostia ahoskatu behar dugu hori? IÑIBIZIO?

Espainolez INHIBICIÓN da!
Frantsesez eta anglesez INHIBITION!

Euskaraz, Ibon Sarasola berme eta garantia duen hiztegian INIBIZIO?

INIBIZIO?

Eta ez al dago bat bakarra ere honelako perbertsokerien kontra?

Tristea, gero, tristea!

Johannes Leizarraga

chalé & chalet

2005-12-18T11:20:00.000-08:00

Adiskideok,

Komunera joan nadin baino lehen, hona hemen Sarasola'tar Ibonen hiztegi hagitz bikainean (edo trikainean?) topatutako beste perla bat:

chalé m (casa individual) etxe lorategidun, txalet beh.

eta beheraxeago:

chalet m (casa individual) etxe lorategidun, txalet beh.

beh.?

= mailaz apalagoa dena!

txalet hitza mailaz apalagoa da etxe lorategidun baino!

Hostia! Ez al dugu geuk hiztegi hoberik egingo!

ETXE LORATEGIDUN sintagmaren esannahia ez da "un chalet/chalé" gaztelanian!
ETXE LORATEGIDUN da "una casa con jardín" edo ZEHAZKIago "una casa con un sitio o almacén para flores"

Zer hostia egin ahal den honen aurrean?

Nola jokatu behar dut neure MEHAZKI (edo beste edozein izen) hiztegian?

Guretzat duda legoke inter TXALET eta CHALET, baina... "etxe lorategidun" horrekin zer egingo dugu?

Aski litzatekea honela?

chalet/chalé txalet, chalet jl, m (casa individual) etxe lorategidun

Bon, komunera noa O-KAKA egitera.

J.L.

ZEHAZKI

2005-12-16T02:48:00.000-08:00

Adiskideok,

Azkenengo ia hogeita hamar urteetan hiztegigintzan aritu izan naiz, baina paperean ez dut sekula ere deus argitaratu.

GAZTELANIA-EUSKARA hiztegi bat 30.000 sarrerakoa ia prest daukat. Hona sarrera bat:

dalle n dailu, sega, kodaina

Forma hau ez zait gustatzen, zeren honela EUSKARA-GAZTELANIA mekanikoki egiterakoan honela geratuko bailitzateke:

dailu, sega, kodaina dalle

Orain berregin nahi ditut sarrerak modu honetara:

dalle n dailu iz
dalle n sega iz
dalle n kodaina iz

eta gero invertitu:

dailu iz dalle n
sega iz dalle n
kodaina iz dalle n

Nire asmoa da 3000 Hiztegia, Elhuyar eta ZEHAZKI osoki nirean integratzea.

Batzutan aldaketa txikiak egin beharko ditut copyrightekin arazorik ez edukitzeko.

Adeitsuki

J.L.

ADIZKI ALOKUTIVOAK

2005-12-14T05:45:00.000-08:00

Adiskideok,

Ondoko lekuan:

http://eu.wiktionary.org/wiki/Hikako_moldea

EUSKAL ADIZKITEGIAri dagozkion ADIZKI ALOKUTIVOAK kargatu ditut, hau da, HIKAKO MOLDEA (toka eta noka) Euskaltzaindiaren arabera.

On degizuela!

Johannes Leizarraga

EUSKARA-GAZTELANIA

2005-12-14T05:14:00.000-08:00

Adiskideok,

Jakinarazi nahi dizuet ezen in:

http://eu.wiktionary.org

kargatu dudala EUSKARA-GAZTELANIA HIZTEGIAn 60000 (hirurogei mila sarrera) oraino ere erdal itzulpenik gabeak.
Sarrera horiek atereak dira euskal hiztegi garrantzitsuenetarik.

Adeitsuki

Johannes Leizarraga

MEHAZKI

2005-12-13T15:58:00.000-08:00

Ondoko bloga ere sortu berri dut:

http://mehazki.blogspot.com

Dena dela, Euskara-Gaztelera hiztegia egiteko leku aproposena beste hau izango dateke:

http://eu.wiktionary.org

On degizuela!

Johannes Leizarraga

puta etxe

2005-12-13T14:31:00.000-08:00

Bai puta sarreran, bai etxe sarreran

casa de putas, puta etxe

agertzen zaigu ZEHAZKI hiztegian.

Hau kontutan hartuta "está en la casa de putas" esateko PUTA ETXEAN DAGO esan behar genuke.

Eta nola esango genuke "la puta está en casa"?

Ez al da PUTA ETXEAN DAGO?

"IBON SARASOLA da berme" azken azalean ez duten euskal hiztegietan PUTETXE ikasia genuen. Zailegia, nonbait.

MEHAZKI hiztegian (Johannes Leizarraga da berme) honetara agertuko da:

puta etxe
*es: casa de putas
*jl: putetxe

Eta putetxe sarreran:

putetxe
*es: casa de putas
*eb: puta etxe

jl = Johannes Leizarraga
eb = Ibon Sarasola berme duen euskara batua

Johannes Leizarraga

http://eu.wiktionary.org

2005-12-13T07:25:00.000-08:00

http://eu.wiktionary.org/wiki/Gaztelania-Euskara_a_z

Adiskideok,

Goiko helbide honetan kargatzen ari gara Gaztelania-Romanica-Euskara hiztegia egiteko oinarrizko materialak.

Adeitsuki

Johannes Leizarraga

podría estar enfermo

2005-12-12T16:09:00.001-08:00

poder sarreran Ibon Sarasolak esaldi/adibide hau eskaintzen digu:

podría estar enfermo, litekeena da gaixorik egotea

Euskara Erkide Batuan zein proposatzen duen Johannes Leizarraga Elkargoak honela da:

Probablemente está enfermo

GAIXORIK DAGOKE = BEHARBADA GAIXORIK DAGO

Beherago beste adibidetxo bat:

podría haberlo dejado sobre la mesa, mahai gainean uztea zuen

MAHAI GAINEAN UZTEA ZUEN nahi du esan: podía dejarlo sobre la mesa

Zer esan nahi du podría haberlo dejado horrek?

Que probablemente lo dejó?

Kasu honetan: MAHAI GAINEAN UTZI ZUKEEN = BEHARBADA MAHAI GAINEAN UTZI ZUEN

Que probablemente podía haberlo dejado?

Kasu honetan: MAHAI GAINEAN UZTEA IZAN ZUKEEN = BEHARBADA MAHAI GAINEAN UZTEA IZAN ZUEN

Que podría haberlo dejado, pero que no lo dejó?

MAHAI GAINEAN UTZI AHAL IZAN LUKE

Ezin da adibide/esaldi bat eman zein erdaraz den balioaniztuna (=plurivalentea). Eta ematekotan itzulpen desberdinak eman beharko lirateke.

Azkenengo adibidea:

puede que venga más tarde, litekeena da geroago etortzea

Ez al da errazagoa GEROAGO ETOR DAITEKE?

zeinaren esannahia ez baita "puede venir más tarde" (=geroago etorri ahal da), baizik eta "es posible que venga"!

Ibon Sarasolak ez du ulertzen euskal aditza. Argi eta garbi.

Johannes Leizarraga

racionalista

2005-12-12T08:51:00.000-08:00

ZEHAZKI hiztegian honela agertzen zaigu RACIONALISTA hitza:

racionalista 1 adj (del racionalismo) razionalista
2 adj-mf (adepto) razionalista

Euskaltzaindiaren Hiztegi Batuan ordea:

razionalista* e. arrazionalista

e. horrek esan nahi du: Erabil (erabili beharreko forma ondokoa da)

Bitxia. Ibon Sarasola euskaltzain jaunak ez ditu betetzen Euskaltzaindiaren arauak!

Adeitsuki

Johannes Leizarraga

Gaztelania-Romanica-Euskara

2005-12-10T14:59:00.000-08:00

Adiskideok,

Ondoko leku honetan:

http://romanica.wikicities.com/wiki/Paideia_a

Gaztelania-Romanica-Euskara

hiztegia egiteko oinarria prestatzen dihardut.

Edozein komentario edo commentario?

Johannes Leizarraga

catastrófico

2005-12-10T08:51:00.000-08:00

Ikus dezagun catastrófico sarrera ZEHAZKI hiztegian:

catastrófico 1 adj hondagarri, hondamenezko.
2 ikaragarri txar
> zona catastrófica, hondamen eremu.

Anglesez CATASTROPHIC, hau da Romanican bezala CATASTROPHIC [O/A], nondik-eta anglesak hartu duen, frantses dialekto romanikoaren bidez (CATASTROPHIQUE).

Geu prestatzen ari garen hiztegian honetara agertuko dateke:

catastrófico, catastrófica (adj catastrophic [o/a]) katastrofiko, katastrophiko (1 hondagarri, hondamenezko 2 ikaragarri txar)
>zona catastrófica, zona katastrofiko, zona katastrophiko, hondamen eremu

Problema eta kontua ez da KATASTROFIKO hitzaren ordez Euskara Batuan hondagarri, hondamenezko edo ikaragarri txar erabili nahi diren. Lasai erabil ditzatela! Problema eta kontua da ezen Ibon Sarasola eta beren lagunei esker KATASTROFIKO hitza ezin erabiliko dela euskara batuan!

Batzuen askatasuna' besteon espetxea da.

Johannes Leizarraga

aunque

2005-12-10T07:04:00.000-08:00

ZEHAZKI hiztegiko aunque sarreran ondoko adibidea ikusten ahal dugu:

eso es lo que creemos, aunque no lo confesemos

Bi itzulpen dakartza:

1) hori da uste duguna, nahiz aitortu ez

2) hori da uste duguna, nahiz aitor ez dezagun goi

goi horrek "goi mailakoa" esan nahi du!

Ibon Sarasolaren iritziz, beraz, SUBJUNKTIVOko Presentea/Orainaldia goi mailakoa da!

Ederto gaude. Bapo!

NAHIZ AITOR EZ DEZAGUN = aunque no lo confesemos,
eta
NAHIZ AITORTU EZ = a pesar de no confesarlo

Beherago beste adibide bat dakarkigu:

aunque haga buen tiempo no saldré

are eguraldi ona egiten badu ere ez naiz aterako

ARE EGURALDI ONA EGITEN BADU ERE
ez da:
ARE EGURALDI ONA EGIN BADEZA ERE!

Lehenengoaren esannahia beste hau da:

(incluso) aunque hace buen tiempo

EGITEN BADU ez da EGIN BADEZA

EGITEN BADU Indicativoko Presentea/Orainaldia (REALA)
eta
EGIN BADEZA Subjunktivoko Presentea/Orainaldia (POSIBLEA)

Ibon Sarasolaren hiztegi hau guztiz garrantzitsua da, zeren adibide eta esaldien hiztegi handi bat baita, non hautematen baitugu Ibon Sarasolak daukan hizkuntzaren kontzepzioa edo ikusmoldea, zeina bilakatuko baita Euskaltzaindiaren graziaz arau eta lege.

Guri' ikusmolde honen aurka egitea dagokigu, zeren katastrofikoa eta hondamenezkoa iruditzen baitzaigu.

Johannes Leizarraga

pluscuamperfecto

2005-12-09T05:37:00.000-08:00

Hona hemen sarrera hau ZEHAZKI izeneko hiztegi pluskuanperfektu edota burutu-burutuan:

pluscuamperfecto HIKZ m burutu-burutu, pluskuanperfektu

eta hona hemen beste sarrera hau:

>pretérito pluscuamperfecto, lehenaldi burutu-burutu

Argi dago beraz, eta Ibonek berak hala esaten digu, ezen erdal sarrera-hitzen euskal ordainak egokitasunaren arabera paratu dituela, haren ustez egokiena dena aurrena jarriaz.

Niri "burutu-burutu" irakurtzen dudanean "bruto-bruto" etortzen zait burura.

ROMANICAn plusquamperfecto idazten da eta ROMANICAzko esannahia plus quam perfecto da, hau da, espainol dialekto romanikoan: más que perfecto.

ZEHAZKI hiztegia' orainaldi plusquamIMperfektua da.

Johannes Leizarraga

DAMERO

2005-12-08T14:49:00.000-08:00

damero m damen jokoko taula

Aizu, pasa diezadazu "damen jokoko taula", mesedez!

DAMEROa ez ote da laburragoa, edo?

DAMA-TAULA ere ez da hain luzea nola ezina den "damen jokoko taula", ezta?

Eta DAMETAKO TAULA?

Zein zaizue gustatzenago?

ZEHAZKI hiztegia hobetzerik ba al da?

Noski: ZEHATZ-MEHAZKI!

J.L.

TOXIKATU

2005-12-08T08:04:00.000-08:00

Esaten digu Ibon Sarasola jaunak in:

http://www.erabili.com/ser_berri/muinetik/1131454874

"Ez dut toxikatu-ren inongo premiarik ikusten. Alde batetik itxura xelebrea du: toxikotu behar luke Hiztegi Batuaren filosofiaren arabera, eta ez dakit -a- hori espainolaren makuluari zor dion, edo, ardo txarrak bezala, artifizialki zahartzeko saioari."

Eta lehentxoago esaten zuen leku berean ezen:

"Ezaguna nuen toxikatu delakoa, baina orain arte hiztegietan -hiztegiren batean- eta espezialitate testuetan bizi zen. Lehengo egunean, ordea, Berrian ikusi nuen, izenburu batean. Eta hori beste kontu bat da."

Aurten BERRIAn ondoko hauek erabili dira:

toxikatze
toxikazio
eta
toxikatu

Geroxeago esaten digu:

"Dena dela, pozoituz gainera beste aditz bat behar badugu, nik bederen ez dut dudarik: intoxikatu-k inguruko bi erdaren esparruan bederen jartzen gaitu, eta intoxikazio kontuan hartzen badugu baita ingelesarenean ere; toxikatu-k, aldiz, ez dakit zein esparrutan jartzen gaituen; euskararenean ez behintzat, nik uste."

Romanica' Erdal Hizkuntza Erkide Batua da. Hona hemen derivatu batzuk zeinek Euskara Erkide Batuaren hiztegian baliokide zehatza eduki behar duten:

antitoxina
intoxicar
intoxicar la sanguine
intoxicante
intoxication
intoxication alimentaria
intoxication alcoholica
intoxication saturnina
intoxication fungica
intoxication mercurial
intoxication de la sanguine
intoxication per monoxydo de carbon
intoxication per parathion
intoxication per carne
intoxication botulinica
morir per intoxication

planta toxica
gas toxico
nube toxica
bibita toxica
substantia/materia toxica
dose/dosis toxica
vapores toxicos
effecto toxico
symptomas toxicos
non toxico
productos toxicos
discargatorio de productos/residuos toxicos

toxicitate
toxicitate de una droga
coefficiente de toxicitate
toxico animal
toxico vegetal
toxico gasoso

toxicodermia

toxicologia
toxicologico, toxicologica
analysis toxicologico
toxicologista
toxicologo
toxicomano, toxicomana
toxicomania
symptomas de toxicomania
toxicophobia
toxicosis

toxina

Bestalde, esan dezadan ezen TOXIKOTU zeharo posiblea dela euskaran. Adibidez:

Okela toxikotu da: la carne se ha vuelto tóxica

TOXIKOTU = TOXIKO BIHURTU

TOXIKOTUk ez du INTOXIKATU esan nahi!

Adeitsuki

Johannes Leizarraga

ZEHAZKI

2005-12-07T07:48:00.000-08:00

Ibon Sarasolaren
ZEHAZKI
Gaztelania-Euskara
hiztegiari buruzko
komentario eta iritziak

Johannes Leizarraga